इराण युद्ध: 10 वारंवार वापरले जाणारे शब्द आणि त्यांचे अर्थ | इराण बातम्यांवर अमेरिका-इस्रायल युद्ध

इराणवरील यूएस-इस्रायल युद्धाच्या जवळपास दोन महिन्यांनंतर, संघर्षाने हजारो लोक मारले आहेत आणि मोठ्या ऊर्जा प्रवाहात व्यत्यय आणला आहे. संकटाच्या केंद्रस्थानी हॉर्मुझची सामुद्रधुनी आहे, हा महत्त्वाचा चोकपॉईंट आहे जिथे जगातील सुमारे 20 टक्के तेलाचा पुरवठा सामान्यतः वाहतो, ज्याला इराण आणि अमेरिका या दोन्ही पक्षांनी वारंवार प्रतिबंधित केले आहे किंवा बंद करण्याची धमकी दिली आहे.

युद्धादरम्यान, मथळ्यांवर वर्चस्व गाजवणारे अनेक शब्द आणि संज्ञा सखोल ऐतिहासिक, धार्मिक किंवा राजकीय अर्थ धारण करतात.

युद्धाची भाषा आणि त्यांचा अर्थ काय याला आकार देणाऱ्या दहा प्रमुख संज्ञा येथे आहेत.

होर्मुझ

द होर्मुझची सामुद्रधुनी इराण आणि ओमानमधील अरुंद जलमार्ग आहे, जो आखाताला अरबी समुद्राशी जोडतो. हा जगातील सर्वात सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाचा सागरी मार्ग आहे. युद्धाच्या सुरुवातीपासून, सामुद्रधुनीमध्ये प्रवेशास मोठ्या प्रमाणात प्रतिबंधित केले गेले आहे, आंशिक किंवा जवळपास-एकूण बंद.

होर्मुझ या नावाचे नेमके मूळ कोणते हे वादातीत आहे; तथापि, सर्वात व्यापकपणे स्वीकारलेला सिद्धांत हा झोरोस्ट्रिअन धर्मातील सर्वोच्च देवता “अहुरा माझदा” या मध्य पर्शियन स्वरूपाशी जोडतो, ज्याच्या नावाचा अर्थ “शहाणा परमेश्वर” किंवा “ज्ञानाचा देव” आहे. हा संबंध ससानियन कालखंडाचा किंवा पर्शियन भाषिक विकासाच्या पूर्वीच्या टप्प्यांचा असू शकतो.

कमी प्रमाणात स्वीकारले जाणारे सिद्धांत पर्यायी उत्पत्ती सूचित करतात, ज्यात स्थानिक पर्शियन व्युत्पत्ती “हुर” (अस्वस्थ पाणी किंवा दलदल) आणि “मोघ” (खजूर) यांचा समावेश आहे, “खजूरांची जागा” सूचित करते किंवा ग्रीक शब्द “होर्मोस” म्हणजे “कोव्ह” किंवा “बे” याला संभाव्य दुवा.

ऐतिहासिकदृष्ट्या, होर्मुझचे राज्य, मध्ययुगीन काळातील एक किरकोळ राज्य, सध्याच्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीभोवती केंद्रित असलेले एक श्रीमंत सागरी राज्य असल्याचे मानले जात होते, ज्याचा प्रभाव पश्चिमेकडे बहरीनकडे पसरलेला होता.

शाहेद

शाहेद ड्रोन हे इराणचे कमी किमतीचे लोइटरिंग युद्धसामग्री आहेत, ज्याचे वर्णन “कॅमिकाझे ड्रोन” किंवा मानवरहित हवाई वाहने आहेत जे तुलनेने साध्या, कमी-तंत्रज्ञान घटकांवर अवलंबून असताना स्फोटक पेलोड वाहून नेतात. इराणने युद्धाच्या सुरुवातीपासूनच त्यांचा वापर इस्रायल आणि आखाती देशांना लक्ष्य करण्यासाठी केला आहे. हे ड्रोन सामान्यत: कमी उंचीवर उडतात आणि अनेकदा मोठ्या झुंडीमध्ये हवेच्या संरक्षणाला वेठीस धरण्यासाठी प्रक्षेपित केले जातात, ज्यामुळे रोखण्याच्या खर्चिक प्रयत्नांना भाग पाडले जाते.

“शाहेद” हा शब्द अरबी मूळचा आहे आणि त्याचा अर्थ “साक्षीदार” आहे. हा शब्द मूळतः अरबी असला तरी तो फारसी भाषेतही पूर्णपणे समाकलित झाला आहे, फारसी, जिथे त्याचा अर्थ समान आहे.

टॉमहॉक

मूलतः, “टॉमहॉक” हा शब्द उत्तर अमेरिकेतील स्थानिक लोक शिकार, लाकूडकाम आणि लढाईसाठी ऐतिहासिकदृष्ट्या वापरल्या जाणाऱ्या अष्टपैलू, एकेरी कुऱ्हाडी किंवा कुऱ्हाडीला संदर्भित करते. ऑनलाइन व्युत्पत्ती शब्दकोषानुसार, हा शब्द अल्गोन्क्वियन भाषेतून आला आहे (बहुतेकदा पोव्हॅटन तामाहाक म्हणून उद्धृत केले जाते), म्हणजे “कटिंग टूल” किंवा “जे कापण्यासाठी वापरले जाते”.

आधुनिक लष्करी वापरामध्ये, ते टॉमाहॉक क्रूझ क्षेपणास्त्राचा संदर्भ देते, हे युनायटेड स्टेट्सने विकसित केलेले लांब पल्ल्याचे, सर्व हवामान क्षेपणास्त्र आहे. जगातील सर्वात अचूक क्रूझ क्षेपणास्त्रांपैकी एक मानले जाते, ते हजार मैलांच्या अंतरावरून लक्ष्यांवर मारा करू शकते.

अधिकार गटांकडे आहेत सुचवले की टॉमहॉक क्षेपणास्त्रावर मारा होण्याची शक्यता आहे मिनाब मधील एक शाळा युद्धाच्या सुरुवातीच्या काळात इराणने जवळपास 170 मुले मारली.

मिनाब

मिनाब, जिथे “शाजरेह तय्यबेह” (“द गुड ट्री”) शाळा आहे, ती त्याच्या हिरवाईने भरलेल्या कृषी लँडस्केपसाठी ओळखली जाते आणि त्याचे वर्णन “ओएसिस” म्हणून केले जाते.

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ वसलेले हे शहर विशेषतः लिंबूवर्गीय फळे आणि खजूरांसाठी प्रसिद्ध आहे.

“मिनाब” नावाचे मूळ निश्चितपणे स्थापित केले गेले नाही, परंतु सामान्यतः पर्शियन घटकांपासून बनविलेले मानले जाते ज्याचा अर्थ “ॲज्युर वॉटर” किंवा “स्वच्छ पाणी” आहे, जो कदाचित सुपीक जमीन आणि जलस्रोतांशी या प्रदेशाचा ऐतिहासिक संबंध दर्शवतो.

काही इराणी स्रोत पर्यायी स्पष्टीकरण देतात, नावाचा संबंध काला-ये मिना (“मिना कॅसल”) शी जोडतात, जो प्रदेशातील अनेक ऐतिहासिक तटबंदींपैकी एक आहे. या व्याख्येमध्ये, एनसायक्लोपीडिया इरानिका नुसार, मीना “ब्लू” किंवा “इनॅमल” सारख्या अर्थांशी संबंधित आहे, ज्यामुळे “ब्लू फोर्ट” सारख्या अनुवादांना जन्म दिला जातो, तरीही हे अनुमानात्मक आहे.

बाब अल-मंदेब

बाब अल-मंदेब, शब्दशः “अश्रूंचे द्वार” किंवा “दुःखाचे द्वार” (अरबी बाबा मधून “दरवाजा” किंवा “गेट” आणि विलाप किंवा दु:खाशी संबंधित मांडब), ही लाल समुद्राला एडनच्या आखाताशी जोडणारी अरुंद सामुद्रधुनी आहे.

येमेन आणि जिबूती दरम्यान स्थित, बाब अल-मंदेब सामुद्रधुनी हे हिंदी महासागरातून लाल समुद्राचे एकमेव दक्षिणेकडील प्रवेशद्वार आहे आणि सुएझ कालव्याला जोडते, आशिया आणि युरोपमधील व्यापार सुलभ करते.

युद्ध सुरू झाल्यापासून, येमेनच्या बहुतेक लोकसंख्या असलेल्या वायव्येकडील आणि राजधानी सानावर नियंत्रण ठेवणारा इराण-संबद्ध गट, हौथींनी वारंवार धमकी दिली आहे. सामुद्रधुनी व्यत्यय आणणे किंवा बंद करणेजागतिक वस्तूंसाठी एक गंभीर चोकपॉईंट म्हणून त्याची भूमिका अधोरेखित करते.

महाकाव्य (क्रोध)

ऑपरेशन एपिक फ्युरी हे वॉशिंग्टनने इराणविरुद्ध तेल अवीवसह संयुक्त लष्करी मोहिमेसाठी वापरलेले एक सांकेतिक नाव आहे, जे 28 फेब्रुवारी रोजी सुरू झाले आणि युद्ध सुरू झाल्यापासून व्हाईट हाऊसच्या अधिकृत विधानांमध्ये वारंवार वापरले जाते.

“महाकाव्य” हा शब्द प्राचीन ग्रीक महाकाव्यांमधून आला आहे, ज्याचा अर्थ “शब्द”, “कथा” किंवा “कथा” आहे आणि “वचन”, “भविष्यवाणी”, “म्हणणे” आणि वीर पद्यातील कविता यासारख्या अर्थांशी देखील संबंधित आहे. हा शब्द फ्रेंच epique द्वारे इंग्रजी भाषेत दाखल झाला आणि त्याचा विस्तारित अर्थ “भव्य” किंवा “वीर” 1731 पर्यंत इंग्रजीमध्ये नोंदवला गेला.

दुसरीकडे, “क्रोध” हा शब्द लॅटिन फुरियापासून आला आहे, ज्याचा अर्थ “राग” किंवा “वेडेपणा” आहे. रोमन पौराणिक कथांमध्ये, फुरिया हे ग्रीक एरिनीजचे समकक्ष होते. ऑनलाइन व्युत्पत्ती शब्दकोशानुसार, हा शब्द या बदला घेणाऱ्या देवतांना देखील सूचित करतो, ज्यांना टार्टारसकडून चुकीच्या लोकांना शिक्षा करण्यासाठी पाठवले गेले होते असे मानले जाते.

एकत्रितपणे, एपिक फ्युरी म्हणजे “वीर राग” किंवा “महाकाव्य प्रमाणाचा राग”.

अयातुल्ला

अयातुल्ला हे शिया इस्लाममधील विविध पंथांमध्ये उच्च दर्जाचे शीर्षक आहे, जे इस्लामिक न्यायशास्त्र, धर्मशास्त्र आणि धार्मिक विद्वत्तेतील त्यांच्या निपुणतेसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या ज्येष्ठ धर्मगुरूंना दिले जाते. हा शब्द अरबी शब्द अयाह, ज्याचा अर्थ “चिन्ह” किंवा “चमत्कार” आणि अल्लाह म्हणजे “देव” या शब्दापासून बनला आहे, ज्याचा एकत्रित अर्थ “देवाचे चिन्ह” आहे.

अयातुल्ला हे सामान्यत: विद्वान असतात ज्यांनी धार्मिक सेमिनरीमध्ये प्रगत स्तरावर अभ्यास केला आहे आणि ते इस्लामिक कायद्याचे स्पष्टीकरण करण्यास पात्र आहेत. हे शीर्षक सामान्यतः इराणशी संबंधित आहे, जेथे धार्मिक आणि राजकीय दोन्ही जीवनात ज्येष्ठ धर्मगुरूंनी मध्यवर्ती भूमिका बजावली आहे, विशेषत: इराणी क्रांतीपासून.

इराणचे सर्वोच्च नेते, अयातुल्ला अली खामेनी28 फेब्रुवारी रोजी मारला गेला आणि त्याचा दुसरा मुलगा, मोजतबा खामेनी.

खार्ग

खार्ग बेट, ज्याला कधीकधी “निषिद्ध बेट” म्हणून संबोधले जाते प्रतिबंधित प्रवेश आणि त्याचे धोरणात्मक महत्त्वगल्फमधील एक लहान बेट आहे जे इराणचे प्राथमिक तेल निर्यात टर्मिनल आहे.

“खर्ग” हे नाव अनिश्चित मूळ आहे, बहुधा जुन्या इराणी किंवा पूर्व-इस्लामिक भाषेतून आलेले आहे, जरी त्याचा नेमका अर्थ अद्याप अज्ञात आहे. काही व्याख्येने ते जुन्या इराणी मुळांशी जोडलेले आहे जे कदाचित “उबदार” किंवा “उष्ण” ठिकाणाचा संदर्भ घेऊ शकतात, शक्यतो तीव्र उष्णतेने परिभाषित केलेल्या बेटाचे हवामान प्रतिबिंबित करते, तरीही हे सट्टा आहे.

देशातील सर्वात महत्त्वाचे तेल निर्यात केंद्र म्हणून ओळखले जाणारे, इराण-इराक युद्धादरम्यान इराणी अधिकाऱ्यांनी पुनर्बांधणी करण्यापूर्वी या बेटावर जोरदार बॉम्बस्फोट झाला.

मार्चमध्ये, मोठ्या प्रमाणावर यूएस एअर ऑपरेशन खार्ग बेटाला लक्ष्य केले90 हून अधिक लष्करी ठिकाणांवर धडक मारणे, स्ट्राइक ऊर्जा पायाभूत सुविधा टाळत आहेत.

काफिर

अमेरिकेचे संरक्षण सचिव पीट हेगसेथ यांच्या हातावर अरबी टॅटू असलेले छायाचित्र काढल्यानंतर इराणबरोबरच्या युद्धादरम्यान “काफिर” या शब्दाचे लक्ष वेधले गेले.

“काफिर” किंवा “अविश्वासी” असे भाषांतरित केले जाते, या शब्दाचा शब्दशः अर्थ “जो लपवतो” किंवा “जो सत्य झाकतो”. हे अरबी मूळ kfr (ك ف ر) या क्रियापदापासून आले आहे, ज्याचा अर्थ “झाकणे”, “लपविणे” किंवा “लपविणे” असा होतो. शब्द आणि त्याच्याशी संबंधित रूपे, ज्यात अनेकवचनी रूपे “कुफर” आणि “काफिरुन” समाविष्ट आहेत, कुराणमध्ये अनेक वेळा आढळतात.

खातम अल अंबिया

खातम अल-अंबिया नावाच्या इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) चे मध्यवर्ती मुख्यालय, त्याचे नाव अरबी वाक्यांशावरून घेतले आहे ज्याचा अर्थ “सील ऑफ द पैगंबर” असा होतो. हा शब्द खतम या शब्दापासून आला आहे, ज्याचा अर्थ “सील” किंवा “सिग्नेट रिंग” आणि अल-अन्बिया, म्हणजे “संदेष्टे”.

त्याचे प्रवक्ते इब्राहिम झोल्फाघरी यांच्याकडे आहे अमेरिकेचे अध्यक्ष ट्रम्प यांची खिल्ली उडवलीएका क्षणी त्याच्या स्वाक्षरीचा प्रतिध्वनी करत “तुला काढून टाकले आहे!” कॅचफ्रेस आणि वक्तृत्व शैली.

शब्द, “खातम अन-नबीयिन” सारख्याच स्वरूपात, मूलतः कुराणमध्ये प्रेषित मुहम्मद यांच्या संदर्भात आढळतो, ज्यांचे वर्णन “प्रेषितांची शिक्का” म्हणून केले जाते.