AI भाषेतील अडथळे नाहीसे करेल – आणि इतर संस्कृतींबद्दलची आपली समज कमी करेल | दिएगो मारानी

ओसर्व ख्रिश्चन संप्रदायांना एकत्र आणणाऱ्या एका वैश्विक परिषदेच्या कार्यवाहीसाठी एकाच वेळी अर्थ लावणे हे एक तरुण दुभाषी म्हणून माझ्या सुरुवातीच्या कार्यांपैकी एक होते. माझा गृहपाठ म्हणून, मी शास्त्रवचन, गॉस्पेल, पोपची ज्ञानरचनावाद आणि Nicaea च्या पहिल्या परिषदेची समाप्ती कर्तव्यपूर्वक वाचतो.

तथापि, एक गोष्ट होती ज्याचा मी अंदाज केला नव्हता. मास कॉन्फरन्स हॉलमध्ये नाही तर चर्चमध्येच आयोजित केला गेला होता, जिथे कोणतेही बूथ नव्हते आणि दुभाष्याला वेदीवर सावधपणे उभे राहण्याची आवश्यकता होती. येथे, केवळ अनुवाद पुरेसा होणार नाही – दुभाष्याला पुजाऱ्याचे कार्य पार पाडावे लागले, त्याच्या निर्विवाद कारकुनी लाकडासह, हात पुढे केले गेले आणि प्रार्थनेत दुमडले गेले, टक लावून पाहणे वारंवार स्वर्गाकडे न्यावे लागले.

एक वेदी मुलगा म्हणून माझ्या बालपणीच्या अनुभवाने मला मदत केली, तसेच इटालियन लोकांमध्ये नेहमीच नैसर्गिकरित्या येत असलेल्या थिएटरसाठी त्या जन्मजात प्रवृत्तीने मदत केली. माझी कामगिरी इतकी निर्दोष होती की जेव्हा पोप जॉन पॉल II कडून परिषदेला शुभेच्छा देणारा तार आला, तेव्हा त्याच्या लॅटिन भाषांतराची जबाबदारी माझ्यावर सोपवण्यात आली. त्याला पोलिश उच्चार देण्याचा मोह प्रबळ होता, पण मी स्वतःला आवरले.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि व्हॉइस-टू-व्हॉइस इंटरप्रिटेशनमधील नवीनतम घडामोडींमध्ये “पुरोहित आवाज” सेटिंग आणि विशिष्ट उच्चारणाचा लहरी पर्याय समाविष्ट असेल की नाही, मी सांगू शकत नाही. त्यांनी तसे केले तर, भविष्यातील जागतिक परिषदांमध्ये सहभागी होणाऱ्यांना एक अतिशय जिज्ञासू देखावा वाचला जाईल – आणि, मी विचार करण्याचा उपक्रम करतो, एका विशिष्ट आकर्षणापासून वंचित राहिलो.

लाइव्ह व्हॉइस-टू-व्हॉइस इंटरप्रिटेशन, ज्याचे कोलोन-आधारित AI भाषांतर कंपनी DeepL ने या महिन्याच्या सुरुवातीला अनावरण केले, कृत्रिम बुद्धिमत्तेमध्ये आणि भाषेच्या क्षेत्रामध्ये एक सीमा ओलांडण्याची चिन्हे आहेत जिथून मागे वळणार नाही. दुभाष्याचे वय संपले आहे: संघर्ष टाळणारा चतुर मध्यस्थ आणि बळीचा बकरा यांच्यात ती संदिग्ध आकृती उभी आहे, ज्याने केवळ भिन्न भाषा बोलणाऱ्यांमध्येच नव्हे तर भिन्न जग आणि वास्तविकता जाणून घेण्याच्या विविध मार्गांमध्ये संवाद शक्य केला.

मशीन हे कार्य अधिक चांगल्या प्रकारे पार पाडेल – स्वच्छपणे, एका पक्षाची किंवा दुसऱ्या पक्षाची बाजू न घेता – आणि आर्थिक बचत निःसंशयपणे लक्षणीय असेल. मानवी संवादात होणारे परिवर्तन सखोल असेल. पण ती प्रगती होईल याची खात्री आहे का? या सीमा ओलांडण्यामुळे विविध संस्कृती आणि भाषांच्या लोकांमधील संवाद आणि परस्पर समंजसपणा खरोखरच वाढेल का?

AI भाषांतर क्रांतीचा पहिला परिणाम म्हणजे भाषांचा अभ्यास आणि शिक्षण हे व्यक्तींसाठी अनावश्यक असेल. आमच्याशी कोण बोलतो हे समजून घेण्यासाठी आणि आमच्या स्वतःच्या भाषणाचे कोणत्याही भाषेत भाषांतर करण्यासाठी आमच्या फोनकडे वळणे पुरेसे असेल. अखेरीस, आपण प्रत्येक भाषेतील माहिती वाचू शकू, जगाच्या एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत वाचता येणारे मजकूर लिहू शकू. तरीही ज्ञान – इतरांबद्दलचे, त्यांच्या संस्कृतींचे आणि चालीरीतींचे, दुसऱ्या देशाच्या विचारांचे खरे आकलन – त्यामुळे आपले होणार नाही. ज्ञानाचा हा भाग AI प्रणालींमध्ये राहणार आहे, आपल्यामध्ये नाही.

जर यापुढे कोणीही इतर भाषा आणि संस्कृतींचा अभ्यास करत नसेल, तर आपण ज्या व्यक्तीशी बोलत आहोत त्याबद्दल आपल्याला काहीच कळणार नाही. आतापर्यंत एखाद्या भाषेचा अभ्यास करणे म्हणजे तिच्या संस्कृतीत प्रवेश करणे होय. आणि भाषा आणि संस्कृती शिकण्यासाठी एखाद्याने त्यांच्यावर प्रेम केले पाहिजे, त्यांच्याबद्दल उत्कटता बाळगली पाहिजे, त्या देशाबद्दल आणि जगाबद्दल एक प्रकारचा मोह वाटला पाहिजे. एखादी व्यक्ती नेहमी काहीतरी शिकत असते कारण एखाद्याला ती आवडते; फक्त अशा प्रकारे एक खरोखर शिकतो. AI सह, ज्ञानाद्वारे जिंकण्याची ही प्रक्रिया नष्ट होईल. इतर लोकांना जाणून घेण्याची आणि शोधण्याची आवड नाहीशी होईल. भाषा आमच्यासाठी फक्त उलगडण्यासाठी कोड बनतील आणि त्या बोलणाऱ्या लोकांबद्दल आम्हाला काहीही माहित नसण्याचा धोका आहे.

एआय सिस्टीम भाषांतरात अचूक सिद्ध होतील याची खात्री नाही. त्यांना एखाद्या देशाबद्दल आणि त्याच्या संस्कृतीबद्दलच्या प्रत्येक संभाव्य माहितीचा पुरवठा केला जात असला तरी, त्यांच्याकडे परिस्थितीचा न्याय करण्याची क्षमता नेहमीच कमी असते – ज्या क्षणी चकमक होते आणि भाषांतर आवश्यक होते.

एकुमेनिकल कौन्सिलमध्ये माझ्या चमकदार पदार्पणानंतर, दुभाषी म्हणून माझी कारकीर्द अधिक विलक्षण असाइनमेंटसह चालू राहिली. मला एकदा दक्षिण इटलीमधील उत्पादन सुविधेवर साइटवर अनेक फ्रेंच भाषिक अरब देशांतील तंत्रज्ञांच्या गटाला नेपोलिटन अभियंत्यांच्या गटाने दिलेल्या व्याख्यानांचा एकाच वेळी अर्थ लावण्यासाठी नियुक्त केले होते. पण माझे काम वर्गात संपले नाही. संध्याकाळी, रात्रीच्या जेवणावर आणि दोन्ही बाजूंच्या अभियंत्यांच्या संभाषणात ते चालूच होते.

त्यांच्या अरब सहकाऱ्यांना किती बायका आहेत हे जाणून घेण्यासाठी नेपोलिटन अभियंते खूप उत्सुक होते. स्पष्टपणे, अरब जगाबद्दलचे त्यांचे ज्ञान अरेबियन नाइट्समधून काढलेल्या विकृत दृष्टीपेक्षा पुढे गेले नाही, स्त्रियांबद्दलच्या ऐवजी मागासलेल्या वृत्तीने रंगवले गेले जे दक्षिण इटालियन पुरुषांमध्ये अजूनही सामान्य होते. असा प्रश्न मला विचारता येणार नाही हे उघड होते. म्हणून त्याऐवजी मी उत्तर आफ्रिकन तंत्रज्ञांना विचारले की त्यांना किती मुले आहेत. नेपोलिटन्सचे समाधान करणारे आकडे बाहेर आले: किमान दोन, परंतु अनेकदा तीन, अगदी पाच. नेपोलिटन्सने डोळे मोठे केले, अभिनंदन केले, त्यांच्या सहकाऱ्यांच्या पाठीवर थाप मारली; उत्तर आफ्रिकन लोकांनी त्यांच्या पुनरुत्पादक पराक्रमाची स्तुती म्हणून जे काही घेतले ते स्वीकारले. सर्वजण खूश झाले आणि माझ्या खोट्या भाषांतराने समजूतदारपणा आणि आनंदाचे चांगले कारण दिले.

असे होऊ शकते की भविष्यातील AI भविष्यातील नेपोलिटन अभियंत्यांच्या विशिष्ट फिक्सेशनमध्ये प्रभुत्व मिळवण्यास शिकेल. पण एक कविता आहे, आणि एक विशिष्ट अभिजातताही, बोलण्याच्या प्रयत्नात – कितीही अपूर्ण – दुसरी भाषा, अगदी चूक किंवा गैरसमजातून हशा पिकवण्याच्या किंमतीवर. शेवटी, दुसऱ्याची भाषा शिकण्याचा प्रयत्न करणे हा एक प्रकारचा शिष्टाचार आहे, आस्था आणि आदराचे लक्षण आहे, त्यांच्या संस्कृतीला श्रद्धांजली आहे. AI भाषांतरासह, माणुसकी, आश्चर्याची भावना आणि आपल्यापेक्षा वेगळ्या लोकांना शोधून काढणारे भावनिक आकार कायमचे नष्ट होण्याचा धोका आहे.